Nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc, dòng sông Ka Long êm đềm phân nhánh thành dòng Bắc Luân lịch sử, ôm ấp dải đất biên cương Móng Cái trước khi hòa mình vào sóng nước vịnh Bắc Bộ mênh mông. Trải dài theo dòng chảy thời gian và những biến động thăng trầm của lịch sử, vùng đất ngã ba sông này luôn giữ vị thế tiền tiêu chiến lược, là phên dậu kiên cố che chở cho non sông, đồng thời là cánh cửa mở ra thế giới giao thương phồn vinh. Trong bức tranh phát triển vượt bậc của một đô thị kinh tế cửa khẩu năng động bậc nhất phía Bắc, sự hiện diện của cửa khẩu Bắc Luân 2 Móng Cái đã đánh dấu một bước chuyển mình mang tầm vóc thời đại. Công trình không chỉ giải quyết triệt để bài toán thông quan hàng hóa khổng lồ giữa hai nền kinh tế láng giềng mà còn tạo nên một biểu tượng kiến trúc hùng vĩ, nối liền hai thành phố biên giới Móng Cái của Việt Nam và Đông Hưng thuộc Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Trung Quốc.
Nhìn lại quá khứ, nhịp cầu Bắc Luân thứ nhất với nhà cửa khẩu quốc tế được khởi công xây dựng từ những năm đầu thập niên chín mươi trên khuôn viên rộng hơn chín nghìn bốn trăm mét vuông, từng trải qua đợt nâng cấp toàn diện vào mùa thu năm 2007, đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử là huyết mạch duy nhất kết nối đôi bờ biên giới suốt nhiều thập kỷ. Thế nhưng, khi kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng phi mã và Trung Quốc trở thành một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam, áp lực đè nặng lên hạ tầng cầu Bắc Luân cũ ngày một gia tăng. Tình trạng ùn tắc cục bộ của các đoàn xe container chở hàng nông sản, thủy hải sản tươi sống và linh kiện điện tử đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về một công trình cầu vượt sông mới, quy mô hiện đại hơn, tách biệt luồng xe thương mại ra khỏi không gian đô thị trung tâm nhằm tạo đòn bẩy đột phá cho tam giác kinh tế trọng điểm vùng Đông Bắc.
Tọa lạc tại vị trí cách cầu Bắc Luân hiện hữu khoảng 3,2 km về phía hạ lưu sông Ka Long, cầu Bắc Luân II được khởi tạo từ tầm nhìn chiến lược sâu rộng giữa hai chính phủ. Công trình cầu văng bê tông cốt thép dự ứng lực vươn mình qua dòng nước biên cương với tổng chiều dài toàn cầu đạt 618 mét, bề mặt cầu mở rộng lên đến 27,7 mét với bốn làn xe cơ giới hiện đại kết hợp dải phân cách an toàn và hành lang bộ hành thông thoáng. Phần cầu thuộc chủ quyền Việt Nam thi công dài 154,5 mét, trong khi phần cầu thuộc phía Trung Quốc quản lý dài 463,5 mét, gặp nhau chuẩn xác tại vạch phân quản sơn đỏ trang nghiêm vắt ngang tim sông. Ngay từ ngày đầu tiên chính thức đưa vào vận hành khai thác, cơ quan hải quan đã ghi nhận hơn một trăm phương tiện vận tải làm thủ tục thông quan xuất nhập khẩu thông suốt, báo hiệu một kỷ nguyên giao thương sôi động chưa từng có trên mảnh đất địa đầu.
Sự ra đời của công trình không tách rời mạng lưới giao thông liên vùng hoàn hảo khi được đấu nối trực tiếp vào điểm cuối của trục cao tốc huyết mạch Vân Đồn – Móng Cái thông qua vòng xuyến kết nối và tuyến đường tỉnh ĐT.335 với chiều rộng mặt cắt ngang linh hoạt từ mười hai đến mười bảy mét. Đây chính là mảnh ghép cuối cùng hoàn thiện dải cao tốc xuyên tỉnh liền mạch từ Thủ đô Hà Nội qua Hải Phòng, Hạ Long đến tận sát vạch biên giới, biến Móng Cái thành cửa ngõ hội nhập trên bộ ngắn nhất nối các nước ASEAN với thị trường Tây Nam rộng lớn của Trung Quốc. Không gian quy hoạch đồng bộ bao quanh khu vực cửa khẩu mở ra tầm nhìn phát triển dịch vụ logistics hiện đại, hệ thống kho bãi ngoại quan, cảng cạn ICD và các trung tâm kiểm tra chuyên ngành liên hợp, giảm thiểu tối đa chi phí lưu kho bãi và thời gian lưu thông hàng hóa cho doanh nghiệp hai nước.
Trước sự bùng nổ của cả hoạt động lưu thông hàng hóa lẫn nhu cầu du lịch biên mậu, chiến lược phân luồng khoa học giữa hai đầu cầu đã được chính quyền hai bên biên giới thống nhất triển khai bài bản. Theo đó, khu vực cầu Bắc Luân I được dành riêng phục vụ cư dân biên giới qua lại thăm thân, mua bán hàng tiêu dùng thiết yếu nội vùng cùng các đoàn khách bộ hành truyền thống. Ngược lại, khu vực cửa khẩu Bắc Luân 2 Móng Cái gánh vác trọn vẹn trọng trách thông quan các đoàn xe siêu trường siêu trọng, xe container hàng hóa công nghiệp và nông sản xuất khẩu chủ lực, bảo đảm không còn cảnh phương tiện tải trọng lớn phải len lỏi qua các con phố sầm uất của nội ô thành phố, trả lại không gian yên ả cho đời sống thường nhật của nhân dân đôi bờ.
Đặc biệt, bước ngoặt mang tính lịch sử đã diễn ra khi các cơ quan chức năng hai nước chính thức thống nhất mở rộng chức năng xuất nhập cảnh cho hành khách qua cầu Bắc Luân II. Khởi đầu từ việc áp dụng thí điểm phân luồng đối với công dân mang hộ chiếu phổ thông và sổ thông hành du lịch, ngay trong buổi sáng đầu tiên triển khai đã có hơn bốn trăm lượt du khách hồ hởi làm thủ tục xuất cảnh qua công trình mới này. Giờ đây, thay vì chen chúc tại lối đi bộ chật hẹp ở trạm kiểm soát cũ, du khách khi đăng ký tham gia chương trình tour Đông Hưng 1 ngày trọn gói được trải nghiệm không gian làm thủ tục khang trang, bề thế của nhà kiểm soát liên hợp mới với khung giờ thông quan mở rộng từ bảy giờ sáng đến tám giờ tối mỗi ngày theo giờ Hà Nội, tương đương tám giờ sáng đến chín giờ tối theo giờ Bắc Kinh.
Trong guồng quay nhộn nhịp của hoạt động ngoại thương, quy trình thủ tục hải quan tại cửa khẩu Bắc Luân 2 Móng Cái được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt nhất. Mỗi chuyến xe hàng chuẩn bị lăn bánh qua làn biên giới đều gắn liền với một bộ hồ sơ chặt chẽ bao gồm hợp đồng thương mại quốc tế, hóa đơn thương mại, bảng kê đóng gói chi tiết, vận tải đơn cùng các chứng thư kiểm dịch động thực vật chuyên ngành. Nhờ việc vận hành toàn diện hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS và cơ chế hải quan điện tử một cửa quốc gia, các dữ liệu tờ khai vận chuyển độc lập hay chứng từ quá cảnh được xử lý chỉ trong tích tắc, giúp hàng ngàn tấn sầu riêng, thanh long, tôm hùm của bà con nông dân miền Trung, miền Nam giữ trọn độ tươi ngon khi phân phối thẳng vào hệ thống siêu thị khổng lồ của các đô thị Trung Hoa.
Không dừng lại ở những thành tựu về hạ tầng cơ giới truyền thống, vùng đất này đang chứng kiến một cuộc cách mạng công nghệ mang tính đột phá với đề án xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng. Dựa trên các biên bản khảo sát liên hợp giữa tỉnh Quảng Ninh và chính quyền nhân dân Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, hai bên đang khẩn trương lắp đặt hệ thống cẩu trục tự động không người lái, hệ thống nhận diện biển số xe bằng trí tuệ nhân tạo, camera quang học đa tầng và xe tự hành AGV vận chuyển container trên làn đường chuyên dụng. Khi dự án thông minh hóa đạt đến độ chín muồi, chuỗi cung ứng hàng hóa xuyên biên giới sẽ vận hành liên tục hai mươi tư trên bảy mà không phụ thuộc vào rào cản nhân lực, mở ra một chương mới cho mô hình cửa khẩu không ngủ nơi cực Bắc đất nước.
Đối với cộng đồng xê dịch và những người đam mê khám phá văn hóa, việc nắm vững các quy định xuất nhập cảnh là chìa khóa then chốt để có một hành trình suôn sẻ. Du khách mang quốc tịch Việt Nam khi lựa chọn dịch vụ tour xuất nhập cảnh chuyên nghiệp có thể linh hoạt sử dụng hai loại giấy tờ tùy thân hợp lệ: hộ chiếu còn hạn ít nhất sáu tháng đi kèm thị thực Trung Quốc còn giá trị, hoặc giấy thông hành biên giới du lịch một lần có thời hạn sử dụng trong vòng ba mươi ngày. Quy trình kiểm soát biên phòng tại đây luôn thực hiện nguyên tắc vào cửa khẩu nào thì phải xuất cảnh quay về đúng cửa khẩu đó, đảm bảo tính pháp lý minh bạch và kỷ cương biên giới tối thượng giữa hai quốc gia láng giềng có chung đường biên hữu nghị.
Khoảnh khắc rảo bước trên cầu Bắc Luân II mang lại một cảm xúc lắng đọng vô cùng đặc biệt cho bất cứ ai từng đặt chân đến đây. Đứng giữa ranh giới sơn vạch màu đỏ thắm trên mặt bê tông vững chắc, một bên là đất mẹ Việt Nam thân yêu với lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên nóc tòa nhà liên kiểm uy nghiêm, một bên là trạm kiểm soát mang đậm phong cách kiến trúc hiện đại của thành phố Đông Hưng, du khách như cảm nhận rõ nét hơi thở hòa bình, hữu nghị và tinh thần hợp tác cùng phát triển đang lan tỏa mạnh mẽ. Không khí mát lành từ biển thổi ngược vào lòng sông Ka Long mang theo vị mặn mòi của trùng khơi, xua tan mọi mỏi mệt của chặng đường di chuyển đường dài trên đại lộ cao tốc.
Hành trình khám phá vùng biên viễn qua ngả Bắc Luân II cũng đòi hỏi mỗi cá nhân phải duy trì sự am hiểu luật pháp và tác phong văn minh nơi công cộng. Khu vực biên giới luôn là vành đai an ninh quân sự được kiểm soát nghiêm ngặt bởi các chiến sĩ bộ đội biên phòng kiên trung; do đó việc quay phim, chụp ảnh tại các bốt gác an ninh hay bàn làm việc của nhân viên kiểm soát hộ chiếu đều bị cấm tuyệt đối. Việc chuẩn bị hành lý cá nhân gọn gàng, khai báo trung thực lượng tiền mặt vượt định mức pháp lý và tuyệt đối không mang theo các vật phẩm thuộc danh mục cấm kiểm dịch như thịt tươi, hạt giống hay nông sản lạ sẽ giúp quy trình kiểm tra an ninh máy soi chiếu diễn ra êm thấm trong nháy mắt.
Sự thuận tiện vượt trội của cửa khẩu mới còn cho phép du khách dễ dàng xâu chuỗi một hải trình tham quan phong phú kết hợp tinh hoa của cả hai vùng đất. Trước khi làm thủ tục sang bờ bên kia, bạn có thể dành trọn một buổi sớm ghé thăm mũi Sa Vĩ nơi đầu sóng ngọn gió đón tia nắng đầu tiên của bờ biển hình chữ S, dạo bước bên rặng phi lao cổ thụ của bãi biển Trà Cổ trứ danh, hoặc chiêm ngưỡng ngôi đình Trà Cổ trầm mặc mang đậm kiến trúc thời Hậu Lê. Khi cánh cổng biên cương rộng mở đưa lối sang đất bạn, những trải nghiệm văn hóa đa sắc tại tháp Vạn Xương, công viên hữu nghị nhân dân Trung – Việt hay con phố ẩm thực Quý Châu thơm nức mùi gia vị đặc trưng của Đông Hưng sẽ biến chuyến đi thành một kỷ niệm sâu đậm khó phai.
Trải qua những đổi thay kỳ diệu của quy hoạch không gian đô thị và hạ tầng giao thông kết nối, cửa khẩu Bắc Luân 2 Móng Cái đã vươn lên thành một mắt xích không thể tách rời trong chuỗi giá trị kinh tế biển và biên mậu của toàn vùng Đông Bắc. Không đơn thuần là khối bê tông cốt thép nặng nề hay những con số thống kê lưu lượng xe qua lại mỗi ngày, công trình chính là một chứng nhân lịch sử sống động cho khát vọng hội nhập, phản chiếu trí tuệ và sự đồng lòng của hai dân tộc cùng chung khát vọng hòa bình. Đứng trên nhịp cầu lộng gió nghe tiếng còi tàu viễn dương xa xa vọng lại từ phía vịnh Bắc Bộ, người lữ khách cảm nhận trọn vẹn sức sống dồi dào của dải đất biên cương thiêng liêng đang từng ngày vững bước vươn ra biển lớn.
