Nằm ẩn mình nơi dải đất cực tây nam của đường bờ biển Trung Hoa đại lục, làng cổ Trúc Sơn thuộc thành phố Đông Hưng, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, từ lâu đã được xem như một hải đảo văn hóa trầm mặc nằm ngay tại điểm giao thoa kỳ vĩ giữa lục địa bao la và biển khơi mênh mông. Tọa độ địa lý đặc biệt này chính là nơi dòng sông Bắc Luân lịch sử sau một hành trình dài len lỏi qua các rặng núi cao và vách đá biên cương đã trút dòng phù sa cuối cùng vào lòng Vịnh Bắc Bộ. Đối diện với mũi Sa Vĩ và bán đảo Trà Cổ của Việt Nam chỉ qua một lạch nước xanh biếc, Trúc Sơn mang trong mình vị thế tiền đồn hiểm trở về quân sự, hải phòng suốt hàng trăm năm, đồng thời là chứng nhân trầm tích qua bao biến thiên lịch sử giao thương vùng biên viễn duyên hải.
Ngược dòng thời gian về những năm cuối thế kỷ mười chín, vị thế địa chính trị của Trúc Sơn được khẳng định rõ nét khi triều đình nhà Thanh và chính quyền thực dân Pháp tại Đông Dương tiến hành đàm phán cắm mốc biên giới theo Công ước Pháp – Thanh năm 1887. Đến năm Quang Tự thứ mười sáu, tức năm 1890, quan khâm sai đại thần Sầm Dục Anh cùng đoàn phân giới cắm mốc đã cho dựng phiến đá sa thạch nguyên khối mang tên Đại Thanh quốc nhất hào giới bi, tức Cột mốc số 1 biên giới Đại Thanh, chính thức xác lập điểm mốc đầu tiên phân định biên giới trên bộ và bờ biển giữa hai quốc gia. Khối đá cổ màu xám xanh nhuốm màu rêu phong theo năm tháng, cao khoảng hai mét, khắc sâu bốn chữ đại tự uy nghiêm, không chỉ phản ánh kỹ nghệ chế tác đá kiên cố thời cận đại mà còn là biểu tượng bất biến cho lịch sử ngoại giao biên giới phức tạp một thời kỳ lẫy lừng.
Ngay kế bên cột mốc biên cương cổ kính là Quảng trường Mốc số 0, điểm khởi đầu của tuyến đường bộ ven biển chạy dọc suốt bờ cõi Trung Hoa vươn xa hàng vạn dặm lên tận vùng Đông Bắc giáp biên giới Triều Tiên. Công trình điêu khắc đá tại quảng trường được thiết kế theo hình khối vươn cao mô phỏng cánh buồm lộng gió đón sóng khơi xa, đánh dấu sự kết thúc của hơn hai mươi hai ngàn cây số đường biên giới bộ và mở ra gần mười tám ngàn cây số đường bờ biển đại lục. Đứng trên bậc thềm đá hoa cương lộng gió của quảng trường, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát toàn cảnh vịnh biển tĩnh lặng, nơi những doi cát trắng muốt uốn lượn ôm lấy các vạt rừng ngập mặn xanh thẫm và ngắm nhìn những chiếc thuyền câu xa xa nhấp nhô giữa làn sương mờ ảo.
Đúng như tên gọi Trúc Sơn nghĩa là ngọn đồi rợp bóng tre trúc, cảnh quan thiên nhiên nơi đây được bao bọc bởi những rặng trúc xanh bạt ngàn trải dài từ sườn dốc thoai thoải xuống tận mép nước mặn mòi. Hệ sinh thái thực vật tại ngôi làng cổ này vô cùng trù phú nhờ khí hậu cận nhiệt đới hải dương quanh năm ấm áp, ẩm ướt và được chở che bởi vòng cung rừng ngập mặn nguyên sinh hàng trăm năm tuổi. Những gốc đước, gốc vẹt cổ thụ với bộ rễ cắm sâu vào bùn lầy không chỉ có tác dụng chắn sóng giữ đất mà còn là ngôi nhà an toàn cho hàng ngàn loài chim nước, chim di cư về đây trú ngụ tạo nên bản hòa ca thiên nhiên êm dịu, tách biệt hoàn toàn khỏi sự xô bồ của những đô thị mậu dịch biên ải.
Kiến trúc nhà cửa tại làng cổ Trúc Sơn lưu giữ trọn vẹn phong cách xây dựng truyền thống của cư dân miền duyên hải Lưỡng Quảng từ thời kỳ Minh – Thanh kéo dài đến đầu thế kỷ hai mươi. Những con ngõ lát đá xanh quanh co râm mát đưa bước chân du khách đi qua các nếp nhà xây bằng gạch xám xanh, mái lợp ngói âm dương phủ lớp rêu phong dày đặc, đầu hồi uốn cong thanh thoát theo hình dáng đuôi chim phượng hoàng. Tường nhà dày vững chãi được xây kết hợp giữa đá cuội ven suối và vữa vôi mật mía truyền thống, tạo ra khả năng chống chọi kỳ diệu trước những cơn bão biển khắc nghiệt từ Thái Bình Dương thổi vào, đồng thời giữ cho không gian bên trong luôn mát mẻ vào mùa hè và ấm áp khi gió mùa đông bắc tràn về.
Trái tim tâm linh của làng cổ chính là Tam Thanh Cổ Quán, một đạo quán Đạo giáo thâm nghiêm được dựng từ thời nhà Thanh nhằm thờ phụng Tam Thanh đạo tổ cùng các vị thần bảo hộ cư dân miền sông nước. Bước qua cổng tam quan bằng gỗ lim chạm trổ rồng mây tinh xảo, du khách sẽ bước vào một không gian tĩnh lặng, khói trầm hương bảng lảng quyện hòa cùng tiếng chuông đồng ngân nga trầm ấm. Các bức hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng, những bức phù điêu gốm tráng men màu lam xám trên bờ nóc điện thờ vẫn còn giữ nguyên vẹn hoa văn sóng nước, thủy quái và linh vật hộ trì, thể hiện sâu sắc ước vọng muôn đời của những người dân chài Trúc Sơn về những chuyến ra khơi thuận buồm xuôi gió, bình an trở về giữa biển trời dông bão.
Nhịp sống bên trong làng cổ Trúc Sơn diễn ra êm đềm, dường như đứng ngoài guồng quay vội vã của kỷ nguyên số hóa hiện đại. Phần lớn cư dân sinh sống thường nhật nơi đây là những bậc cao niên đôn hậu, những người đã gắn bó cả cuộc đời với biển cả, dòng sông Bắc Luân và từng gốc trúc cổ thụ trong làng. Du khách có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh các cụ già ngồi thảnh thơi nhấp ngụm trà Thiết Quan Âm bên giếng nước cổ đầu làng, hay những đôi bàn tay thoăn thoắt vá lưới đánh cá dưới bóng râm của hàng hiên gỗ, mỉm cười chào đón khách phương xa bằng nét bình dị, thuần khiết của người dân quê biển chân chất.
Hành trình khám phá Trúc Sơn thường bắt đầu từ cửa khẩu quốc tế Móng Cái, sau khi hoàn tất thủ tục xuất cảnh đơn giản bằng sổ thông hành hoặc hộ chiếu du lịch thông thường để bước qua cầu Bắc Luân sang thành phố Đông Hưng. Từ trung tâm thành phố, du khách có thể bắt xe buýt chuyên tuyến hoặc thuê xe ô tô di chuyển theo hướng tây nam chừng mười hai cây số dọc theo tuyến đại lộ ven biển thoáng đãng rợp bóng phi lao. Để trải nghiệm một chuyến đi vừa thư thái vừa am hiểu tường tận các giá trị văn hóa lịch sử, việc lựa chọn chương trình tour Đông Hưng 1 ngày trọn gói sẽ giúp tiết kiệm tối đa thời gian thông quan, được hỗ trợ trọn gói phương tiện trung chuyển và có hướng dẫn viên am hiểu bản địa đồng hành suốt tuyến đường.
Văn hóa ẩm thực tại Trúc Sơn và khu vực phụ cận mang đậm dấu ấn giao thoa độc đáo giữa phong vị hải sản tươi sống của Vịnh Bắc Bộ và nghệ thuật nêm nếm đậm đà của ẩm thực Quảng Tây. Sau những giờ dạo bước mỏi chân trên ngõ đá, du khách có thể ghé vào những quán ăn gia đình mộc mạc ven bờ kênh để thưởng thức các món đặc sản trứ danh như tôm he hấp sả ớt, cua hoa biển rang muối, mực ống xào tương ớt tỏi và đặc biệt là món cháo hàu nóng hổi thơm nồng hạt tiêu sọ. Những món bánh bột gạo nếp tráng mỏng nhân thịt băm mộc nhĩ hay chén chè thạch quy linh mát lành nấu từ thảo dược vùng núi Thập Vạn Đại Sơn cũng là những hương vị dân dã để lại dư vị khó phai trong lòng lữ khách.
Đối với những người yêu thích nhiếp ảnh và săn tìm những khoảnh khắc nghệ thuật, con đường ván gỗ xuyên qua rừng ngập mặn Trúc Sơn vươn ra biển khơi là một điểm dừng chân không thể bỏ lỡ. Khi ánh hoàng hôn buông xuống, toàn bộ mặt nước cửa sông Bắc Luân nhuộm một màu đỏ ối kiêu sa lấp lánh phản chiếu bóng những rặng tre xào xạc và những chiếc cầu tàu gỗ mộc. Từ các chòi quan sát cao tầng dựng sát mép nước, hướng ống kính về phía bờ nam, đường chân trời của bán đảo Trà Cổ hiện lên mờ ảo với bóng tháp chuông nhà thờ cổ kính và những rặng phi lao sừng sững đón gió, tạo nên một cảm thức không gian biên cương vừa gần gũi vừa da diết khôn nguôi.
Một tuyến hành trình du lịch hoàn hảo kết nối Trúc Sơn không thể tách rời quần thể Kinh tộc Tam Đảo nổi tiếng với bãi biển Kim Than thuộc đảo Vạn Vĩ nằm cách đó chỉ khoảng mười lăm cây số. Sau khi đã thấm đẫm phong vị hoài cổ của Trúc Sơn, du khách có thể tiếp tục hành trình đến với cộng đồng người Kinh duy nhất sinh sống trên lãnh thổ Trung Quốc, tìm hiểu về lễ hội Đình Hát cửa đình, chiêm ngưỡng nghệ thuật diễn xướng đàn bầu độc huyền cầm và thưởng thức các loại hải sản tươi sống được kéo lưới ngay bên bờ biển thoai thoải cát vàng. Việc kết hợp tham quan các danh lam thắng cảnh đa dạng thông qua dịch vụ tour xuất nhập cảnh chuyên nghiệp sẽ mang đến cái nhìn toàn cảnh sâu sắc nhất về mối liên kết văn hóa, lịch sử và đời sống cộng đồng cư dân hai bờ biên giới.
Khi lên kế hoạch ghé thăm làng cổ Trúc Sơn, du khách nên chuẩn bị trang phục nhã nhặn, kín đáo khi bước vào các chốn thờ tự tâm linh như đạo quán Tam Thanh và mang giày thể thao có độ bám tốt để thoải mái tản bộ trên các cung đường lát đá tự nhiên. Thời điểm lý tưởng nhất trong năm để du ngoạn vùng đất này là từ mùa thu sang mùa xuân, khi tiết trời mát mẻ, ít mưa dông, bầu trời trong vắt và ánh nắng dịu dàng trải đều trên những mái ngói rêu xanh. Du khách cũng nên chuẩn bị sẵn sim điện thoại chuyển vùng quốc tế, cài đặt sẵn ứng dụng phiên dịch tiếng Trung trên điện thoại hoặc đi cùng hướng dẫn viên thông thạo ngoại ngữ để việc giao lưu, tìm hiểu văn hóa với người dân địa phương diễn ra thuận lợi, trọn vẹn.
Làng cổ Trúc Sơn không phô trương những công trình tráng lệ, xa hoa hay những khu mua sắm sầm uất đèn màu, mà níu chân người lữ khách bằng chính chiều sâu lịch sử, sự thanh tịnh của tâm hồn và nét chân phương mộc mạc ngàn đời. Giữa tiếng rì rào của rừng trúc hòa cùng tiếng sóng biển vỗ về bờ bãi, đứng trước dấu mốc số 1 cổ xưa nơi khởi nguồn bờ cõi, mỗi người đều có thể lắng lòng mình lại để chiêm nghiệm về mối tương quan bền chặt giữa thiên nhiên, lịch sử và sự gắn kết trường tồn của những dòng chảy văn hóa xuyên biên giới.
